Wstęp

Niezwykle trudne i odpowiedzialne jest analizowanie zdarzeń społecznych i politycznych, które wywarły trwałe następstwa w życiu narodu. Żyją one w powszechnej pamięci, a ich główni i pomniejsi aktorzy są aktywni społecznie i politycznie, głoszą swe opinie i poglądy. Taką jest właśnie sytuacja podejmujących się usystematyzowanej refleksji nad wydarzeniami grudniowymi w 1970 na Wybrzeżu Gdańskim. Były one ze strony klasy robotniczej wyrazem pełnego poczucia włodarzenia w państwie i społeczeństwie, a jednocześnie protestem przeciwko polityce, która naruszała ich podstawowe, historyczne interesy. W polskiej myśli politycznej i naukowej dokonała się znaczna ewolucja oceny charakteru wydarzeń 1970 roku. Niełatwo przyszło oswoić się z tym- pomimo wydarzeń w czerwcu 1956 roku w Poznaniu- że budownictwo nowego, socjalistycznego społeczeństwa dokonuje się w sprzecznościach, konfliktach, że mogą mieć miejsce deformacje i wypaczenia słusznych, powszechnie aprobowanych zasad społecznych i politycznych.

Czytaj wpisy w książce gości     Wpisz się do księgi gości

Dlatego też początkowa ocena wydarzeń grudniowych jako rezultatu działań antysocjalistycznych, kontrrewolucyjnych musiała ustąpić miejsca wiarygodniejszej, wszechstronniejszej i poprawniejszej. Nie mniej, obecność tej pierwszej można zaobserwować w przesłankach działalności naczelnych władz partyjnych i państwowych w grudniu 1970 roku. Odmiana oceny wydarzeń 1970 roku dokonana w Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej przyczyniła się do zmiany kierownictwa politycznego partii. Pozwoliło to również na polityczne rozwiązanie ówczesnego konfliktu.

Szersza możliwość badań naukowych nad konfliktami społecznymi i politycznymi w dziejach Polski Ludowej otwarła się po 1980 roku, przede wszystkim w wyniku uchwał IX Nadzwyczajnego Zjazdu PZPR. Kolejny ostry konflikt z lata 1980 roku wywołał w partii i społeczeństwie silne dążenie do gruntownego wyjaśnienia źródeł i przyczyn powstawania ostrych konfliktów społeczno-politycznych w Polsce. Wtedy też rozgorzały dyskusje, sformułowano wiele różniących się metodologicznie i warsztatowo stanowisk. Nie sposób ich zaprezentować, ale w znacznym stopniu przyczyniły się one m.in. do rozwinięcia marksistowskiej teorii i analizy społeczeństwa socjalistycznego, wzbogacenia naukowego socjalizmu i przywrócenia mu znaczenia. Postulat gruntownych badań naukowych miał służyć nie tylko wyjaśnianiu wydarzeń, istoty konfliktów, ale przede wszystkim stanowić przesłankę politycznego zapobiegania podobnym konfliktom w przyszłości.

Uchwałą IX Nadzwyczajnego Zjazdu PZPR upoważniono KC PZPR do powołania komisji, która podjęłaby się wyjaśnienia przyczyn konfliktów politycznych i społecznych. Uczyniło to III Plenum KC 2 września 1981 roku. "Zadaniem komisji było badanie źródeł, przebiegu i następstw kryzysów- czytamy w jej "sprawozdaniu"... - a więc rzeczą naturalną stała się koncentracja na zjawiskach ujemnych". Komisja poprzez zespół II i podzespoły powołane w Komitetach Wojewódzkich PZPR w Gdańsku , Szczecinie i Łodzi badała wydarzenia grudniowe 1970 roku. Prowadzono w ramach jej prac szerokie badania archiwalne, przygotowywano ekspertyzy oraz konsultowano ustalenia w różnych grupach aktywu, wśród zainteresowanych działaczy oraz w zakładach pracy, które były w centrum grudniowych wydarzeń. W ramach konsultacji, w Gdańsku przygotowano w czerwcu 1982 konferencję teoretyczną poświęconą wydarzeniom grudniowym na Wybrzeżu Gdańskim.

Część materiałów, referatów wówczas przygotowywanych i wygłoszonych stała się podstawą publikowanego, jakże niedoskonałego opracowania o przebiegu wydarzeń w grudniu 1970 roku. Autorzy uznali za podstawowe zadanie odtworzenia przede wszystkim przebiegu wydarzeń na Wybrzeżu Gdańskim w dniach 11-20 grudnia 1970 roku. Analizowano również dogłębnie ich źródła oraz bezpośrednie przyczyny. Uznano że ówczesna sytuacja społeczno-gospodarcza była rezultatem określonej polityki prowadzonej przez partię i państwo. Determinowała również działalność polityczną i jej skuteczność. Wzajemne ich relacje i związki zostały uwypuklone w naszej wspólnej przedmowie. W niej, konkluzje sprowadzają się do tego, że wydarzenia grudniowe były rezultatem nagromadzenia się w latach sześćdziesiątych sprzeczności społecznych oraz próby rozwiązania ich przez kierownictwo PZPR i państwa przy pomocy podwyżki cen.

Próby niezaaprobowanej, niezgodnej z podstawowymi interesami klasy robotniczej, wszystkich Polaków. Źródeł tych sprzeczności należy szukać w polityce przyjętej przez PZPR w 1948 roku, obarczonej teoretycznymi i politycznymi wpływami J.W. Stalina. Wydarzenia grudniowe - przebieg wystąpień ulicznych, strajki oraz działania władz politycznych, wojska, milicji postanowiliśmy odtworzyć w formie kalendarium. Zdecydowała o wyborze tej formy szczupłość i niekompletny charakter materiałów źródłowych, dokumentów. Sprzyjało temu również to, że w czasie grudniowego przesilenia w wojsku, milicji, w KW PZPR w Gdańsku prowadzono dla użytku publicznego kalendaria, zapiski ważniejszych zdarzeń, decyzji politycznych. Wszystkie materiały, dane i kalendaria zostały, włącznie z dokumentami i pracami opublikowanymi po 1980 roku przez NSZZ "Solidarność" oraz poza granicami kraju, skonfrontowane i zweryfikowane.

Niemała była w tym rola uczestników zdarzeń grudniowych. Nie zostały wyjaśnione różnorodne kwestie szczegółowe, a przede wszystkim te, wynikające z indywidualnych tragedii ludzkich. Tak jak trudno było wyeliminować, w oparciu o dostępne dokumenty, domniemania co do liczby ofiar w grudniu 1970 roku. Pełnej ich weryfikacji dokonała Komisja KC PZPR i podała do wiadomości w opublikowanym sprawozdaniu. Nic nie wskazuje na słuszność spiskowej teorii w odniesieniu do wydarzeń grudniowych. Można przyjąć, że niezadowolenie społeczne, kształtujące się w latach 60-tych, sprzyjało oddziaływaniu wszelkich sił politycznych wrogich socjalizmowi, a także wymagało zmiany polityki społeczno- gospodarczej i kierownictwa PZPR. Wszystkie podstawowe przesłanki tych zmian i wpływów tkwiły w ówczesnym sytuacji gospodarczej, społecznej i funkcjonowaniu systemu politycznego. Kalendarium ukazuje jak rozwiązano ówczesny konflikt, w warunkach występowania dwóch, odmiennych ocen generalnych sytuacji politycznej. Raz, gdy oceniano ją przede wszystkim jako rezultat działania wrogich sił politycznych oraz gdy przyjęto, że wystąpienia w Gdańsku , Gdyni, i Szczecinie w istocie są wyrazem niezadowolenia robotników ze swego położenia materialnego i społecznego.

Konflikt grudniowy, po wielu dramatycznych sytuacjach, zdarzeniach , tragedii ludzkiej, przy ogólnym i regionalnym zagubieniu politycznym został rozwiązany poprzez zmianę linii politycznej i kierownictwa partii. Generalnej oceny przyczyn i przebiegu wydarzeń dokonano w PZPR na VIII Plenum KC PZPR w lutym 1971 roku. Autorzy są świadomi wielu niedoskonałości i wstępnego charakteru opracowania. Opublikowaliśmy go przekonani że będzie służył dalszym, głębszym badaniom naukowym nad wydarzeniami 1970 roku, najnowszymi dziejami Polski. Wierzymy, że przyczynią się do tego również wszystkie zgłoszone uwagi i opinie, posłużą one przygotowaniu pełniejszego opracowania tego okresu dziejów. Dzisiaj, o wiele więcej niż przed siedmioma laty, wiemy o stalinizmie, jego istocie oraz trudnym i ciężkim okresie polskich dziejów. Jesteśmy też świadomi dążeń i aspiracji Polaków. Pozwala to inaczej spojrzeć na wydarzenia grudniowe 1970 roku.

Dziś najważniejszym jest ich rzetelne i gruntowne udokumentowanie. Pierwszą - mimo ogromnych trudności - wielce ułomną próbą publicznego udokumentowania wydarzeń było kalendarium opublikowane na łamach "Głosu Wybrzeża" z 28.12.1970r. Dlatego skorzystaliśmy z życzliwości tej redakcji, honorując pierwszeństwo i zasługi dziennika i wyniki naszych badań publikujemy pod patronatem "Głosu Wybrzeża" i Gdańskiego Wydawnictwa Prasowego. Wdzięczni i usatysfakcjonowani.

www.000webhost.com